Mało jest dokumentów o Xawerze. Dowiadujemy się o niej prawie zawsze za czyimś pośrednictwem. O dzieciństwie świadczą dzieje jej rodziców i prowadzonej przez nich pensji. Wiadomości o krótkiej karierze artystycznej pojawiają się w listach i notatach Mickiewicza, Towiańskiego, Goszczyńskiego. Brak listów jej samej i do niej. Xawera wspominana jest przez innych mimochodem. Po śmierci Adama o życiu Xawery dowiadujemy się z policyjnych teczek.

Robert Kowalski zaprasza w podróż śladami Xawery przemilczanej; Xawery, która niegdyś myślała, że pana Boga chwyciła za nogi, a może sama była posłannicą bogów; największej, a może jedynej prawdziwej miłości Adama; Xawery płacącej za tę miłość dekadami cierpień i upokorzeń; kobiety, którą kolejne pokolenia pomijały i oczerniały.

Prawda o niej jest na pewno bolesna i trudna. Niejednoznaczna. Xawera popełniała błędy i krzywdziła innych - jak każdy. To truizm. Ale zasłużyła na to, by pokazać ją prawdziwiej. Na tyle, na ile to możliwe.

Publikacja ukazała się przy wsparciu Instytutu Książki w ramach programu wydawniczego Inne Tradycje. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach dotacji celowej Nr 3/df-vii/2026

Książka objęta patronatem Instytutu Biblioteka Polska w Paryżu.
Książka objęta patronatem Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie.
Książka objęta matronatem Muzeum Historii Kobiet.
Matronat: Babka od histy.